Mahfi Eğilmez’den ‘yüksek enflasyon’ tahlili: ‘Optik kırılma etkisi’

Kur ve enflasyon yükseliyor, satın alma gücü düşüyor. Buna karşılık trafik hala çok ağır, AVM’ler, kafeler, restoranlar dolu. Eski Hazine Müsteşarı ve Ekonomist Dr. Mahfi Eğilmez, ferdî blogunda hususa ait “Yüksek Enflasyona Rağmen Piyasa Nasıl Canlı Olabiliyor?” başlığıyla bir yazı yayımladı.

Eğilmez’in yazısı şu halde…

“Kur artışı ve enflasyon yükselişi olduğunda olağan şartlarda talepte düşüş olması gerekirken tam karşıtı oluyor, talep ve münasebetiyle harcamalar yükseliyor. Bu durum, fiyat artışının talepte düşüşe yol açacağını öne süren talep maddesiyle çelişkili üzere gözükse de aslında ortada bir çelişki yok. Zira kurun ve enflasyonun daima arttığı ortamda tüketiciler, ileride, bugünkü fiyatlarla bu malları bulamayacaklarını düşünerek, bugünden satın almaya yöneliyorlar (öne çekilmiş talep tesiri.) Böylelikle piyasada talep, arzı aşınca fiyatlar daha da yükseliyor, fiyatlar yükseldikçe de talep artıyor.”

NEGATİF FAİZ NEDENİYLE PARADAN KAÇIŞ

“İnsanları tasarruf yerine harcamaya yönlendiren bir öteki itici güç faiz oranlarının enflasyon oranının altında olması. Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) açıkladığı TÜFE verisine nazaran yıllık enflasyon yüzde 70 dolayında görünüyor (ENAGrup’un açıkladığı enflasyon oranı yüzde 120 dolayında.) Buna karşılık bankaların mevduat sahibine önerdiği faiz yüzde 20’nin altında. Kur muhafazalı mevduat faizini hesaba katsak bile enflasyon oranına ulaşmak mümkün olmuyor. Bu durumda beşerler, tasarruf yapıp daima eriyen satın alma gücü yerine, harcamalarını artırmaya ileride daha da değerleneceğini düşündükleri malları satın almaya yöneliyorlar. Mallara yönelik talep arttıkça malın fiyatı da artıyor ve birbirini besleyen bir döngü içine giriliyor.”

SERVET TESİRİ

“Kur artışı ve enflasyon yükselişi insanların ellerindeki varlıkların (gayrimenkul, araba, beyaz eşya, her türlü elektronik eşya vb.) kıymetini yükseltiyor. Beşerler, kendilerini zenginleşmiş hissediyorlar ve harcamalarını artırıyorlar. Hatta gelirleri harcama artışına kâfi olmasa bile borçlanarak imkânlarının üzerinde yaşamaya yöneliyorlar.”

EK TALEP TESİRİ

“Vatandaşlık verilmesi uygulamasıyla birlikte Türkiye’de gayrimenkul alan yabancıların sayısında artış oldu. 2021 yılında yabancılara satılan konutlardan yaklaşık 5,6 milyar dolar meblağında direkt yabancı sermaye girişi gerçekleşti. Bu formda ortaya çıkan ek talep piyasanın canlı kalmasına katkı sağlıyor.”

KAYIT DIŞI HARCAMA TESİRİ

“Ödemeler istikrarındaki net kusur ve noksan kalemine baktığımızda 2021 yılında 9 milyar dolara yakın, 2022 yılının birinci üç ayında da 5 milyar dolara yakın nereden geldiği bilinmediği için bu başlık altında sınıflandırılan girişler olduğunu görüyoruz. Demek ki Türkiye’ye kayıt dışı kalmış önemli bir döviz girişi kelam konusu. Piyasalarda karşılaştığımız canlılıkta bu kayıt dışı paraların harcanmasının da katkısı olduğu kuşkusuz.

Buraya kadar sayılan çeşitli tesirlerin yarattığı aksilikler sonucunda beklentiler de olumsuz hale dönüşüyor ve ileriye dönük harcama planları ve bütçeler yapılırken bu olumsuz beklentiler ister istemez planlara, bütçelere yansıtılıyor. Sonuçta gerçekleşmeler de beklentilerle paralel tarafta oluşuyor ve enflasyonu besliyor (olumsuz beklenti tesiri.)”  

KAMU DAYANAKLARI TESİRİ

“Kamu bölümü, başta vergi indirimleri, düşük faiz uygulamaları ve teşvikler üzere çeşitli dayanaklarla bilhassa konut alımları başta olmak üzere harcamaları özendirici tesir yapıyor, talebin ve hasebiyle harcamaların artmasını sağlayarak piyasa canlılığına katkıda bulunuyor.”

KAMU İSRAFI TESİRİ

“2021 yılında faiz dışı kamu harcaması artışı artış yüzde 32,8 ile yıllık ortalama enflasyon oranı olan yüzde 19,6’nın epeyce üzerinde gerçekleşmiş görünüyor. Bu süratli artışın nedenlerinden birisi son yıllarda gelişen hesap vermeme rahatlığının yarattığı israftır. Kamu özel işbirliği ismi altında yapılan projelerin yarattığı kara delikler kamu harcamalarının süratle artmasına ve enflasyona katkı yapmasına yol açıyor.”

OPTİK KIRILMA TESİRİ

“TÜİK’in Gelir ve Ömür Şartları Araştırmasına nazaran nüfusun en yüksek gelire sahip yüzde 40’ı toplam gelirin yüzde 70’e yakın kısmını alıyor. Başta otomobil, konut, beyaz eşya olmak üzere toplumda talep artışı yaratan bu güçlü kesim. Buna karşılık nüfusun yüzde 40’ı toplam gelirden sadece yüzde 16 hisse alıyor. Bu kesitin daha yüksek gelirli olanları otomobil ve konut üzere değerli malları alamasa da gelecek aylarda değerleneceğini düşündüğü deterjan, şampuan üzere paklık hususları, sıvı yağ, şeker, un üzere stoklanabilir yiyecek unsurlarını alıp stokluyor. Bu çok tüketim harcamalarının talep artışı yoluyla fiyatların yükselmesine katkısı oluyor.  

Ulusal paranın hem iç hem de dış pahasında ortaya çıkan büyük kayıplar başlı başına kriz sayılır. Buna karşılık üstte değindiğimiz çeşitli tesirler altında piyasada ortaya çıkan talep ve harcama canlılığı, kurdaki yükselişe ve büyük ölçüde onun yarattığı enflasyon artışına karşılık iktisadın canlı kalmasına ve nüfusun gelir açısından uygun durumdaki bölümünün bu durumu kriz olarak görmemesine yol açıyor. İşin ilginci nüfusun gelir açısından berbat durumdaki kesitinde bulunan insanların bir kısmı, kendi durumlarına bakmak yerine yeterli durumdaki kısmın ömrüne bakarak ortada bir kriz olmadığı kanısına varıyor.”

Related Posts

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.