Timothée Marteau: Sperm Bağışı Deneyimi ve Sağlık Bilgileri

Timothée Marteau ve ikiz kardeşi, sperm bağışı ile dünyaya geldiklerini öğrenince kendilerini ölümsüz gibi hissettiklerini ifade ediyor. Doktor gözetiminde doğmuş olmanın ve bağışlanan spermin titizlikle seçilmesinin, sağlık durumlarını inançla yansıttığını düşünüyorlardı.

“Çocukluk dönemimizde birçok gerçeklikten habersiz olmakla birlikte, başkalarına göre daha sağlıklı olacağımızı düşünüyorduk. Kendimizi X-Men karakterleri gibi hayal ediyor, süper güçlerimiz olacağına inanıyorduk. Zamanla, doktorların hastalık bulaştırmayacağına dair temel inancımızın ne kadar yanıltıcı olduğunu fark ettim” diyor Marteau.

Fransa’da, sperm ve yumurta bağışı konusunda genetik kökenlere erişim hakkını savunan PMAnonyme derneğinde başkan yardımcısı olarak görev yapan Marteau, aynı zamanda 2022 yılında kurulan CAPADD komisyonunda da yer alıyor.

Yıllar süren biyolojik babasını arayışının ardından, ilk telefon görüşmesinde babasının BRCA1 gen mutasyonunu taşıdığını öğrenen Marteau, bu süreçte birçok sorunun da üstesinden gelmek zorunda kaldı.

Avrupa’da Sperm Bağışı: Yetersiz Denetim ve Koordinasyon

Marteau’nun hikâyesi tekil bir olay değil; Avrupa’daki bir araştırma, nadir bir TP53 gen mutasyonunu taşıyan bir Danimarkalı bağışçının en az 197 çocuğu olması durumunu ortaya çıkardı. Bu durum, sperm bağışı endüstrisini derin tartışmaların merkezine taşıdı.

Avrupa’daki sperm bağışı sistemlerinin parça parça ve uyumsuz yönetmeliklerle işlediği, bu vakalar sayesinde daha net bir şekilde gözler önüne serildi. Sperm örnekleri serbest dolaşırken, tarama ve veri paylaşımı ulusal düzeyde sınırlı kalıyor.

TP53 Vakası: Ortak Risk ve Parçalı Kurallar

TP53 gen mutasyonuna sahip bağışçı, 2005 yılında Danimarka’daki büyük sperm bankalarından birine bağışta bulunmuştu. O dönemde sağlıklı biri olarak değerlendiriliyordu, ancak düzenli yapılan taramalar bu tür genetik mutasyonları tespit edemiyor. Bu bağışla dünyaya gelen çocuklardan bazıları kanserle mücadele ediyor.

26 Mayıs 2025 tarihinde vaka ilk kez halka açıklandı; Belçika Sağlık Bakanı durumun yılın başından bu yana bilindiğini duyurdu. Aradan geçen zaman zarfında, toplamda 28 kadının bu bağışçının spermi ile 53 çocuk sahibi olduğu ortaya çıktı.

İletişim ve Bilgi Paylaşımında Yavaşlık

Sperm bağışı alanında ortaya çıkan sorunlar, bilgi iletimindeki gecikmelerle daha da karmaşık hale geliyor. Avrupa’da hızlı uyarı sistemleri olmasına rağmen, bazı ailelere hâlâ ulaşım sağlanamamış durumda. Marteau, bilgilerin zamanında paylaşılmasının ne kadar hayati olduğunu belirtiyor.

Gelecek İçin Çözüm Önerileri

TP53 vakasının ortaya çıkması, Avrupa Birliği’nin insan kökenli maddelerle ilgili mevzuat reformu gereksinimini gündeme getirdi. 2024’te kabul edilmesi planlanan AB İnsan Kökenli Maddeler (SoHO) Tüzüğü, güvenlik ve izlenebilirlik konusunda yenilikler getirecek. Ancak bazı yapısal sorunlar hala çözüme kavuşturulamadı.

Marteau’nun deneyimi, sağlık bilgilerini zamanında aktaramamanın hayati sonuçlar doğurabileceğini gösteriyor ve Avrupa genelinde daha etkili sistemlerin oluşturulması gerektiğine dikkat çekiyor.

*Bu makale, uluslararası gazetecilik alanında bağımsız medya destekleyen ve Creative Europe programı tarafından finanse edilen MOST – Media Organisations for Stronger Transnational Journalism kapsamında hazırlanmıştır.