“`html
İki haftalık bir tatilin ardından eve döndüğünüzde, köpeğinizin kapıda sizi karşılaması oldukça keyifli bir an. Minik dostunuz, sevinçten daireler çizerken, ardından coşkun bir şekilde vın vın sesleri çıkarıyor ve kuyruğunu bir helikopter gibi sallanmaya başlıyor. Bu sevimli koşuşturma, köpeklerin coşkulandığı bir an (“FRAP” ya da “vınlama” olarak bilinir) ve genellikle mutluluğun ifadesidir. Monti, sizi çok seviyor gibi görünüyor, ancak her şey gerçekten yolunda mı?
Popular Science Türkçe’de yer alan bilgilere göre, San Francisco’da bir veteriner davranışbilimci olan Alison Gerken, köpeğinizin bu denli heyecanlanmasının birçok sebebinin bulunduğunu belirtiyor. Bu nedenler, ilişki gelişiminden nörobiyolojiye, duygulardan öğrenmeye kadar geniş bir yelpazede sıralanıyor.
KÖPEKLER KENDİLERİNE BAKANLARIYLA BAĞ KURUYOR
Yapılan bilimsel araştırmalar, köpeklerin sahipleriyle güçlü bağlar kurabildiğini gösteriyor ve bu bağların, insanların bebekleriyle kurduğu ilişkilere benzer özellikler taşıdığını vurguluyor Gerken. “Köpeklerimize sık sık ‘bebeğimiz’ dememizin birçok nedeni var,” diyor. 1960’ların sonlarında Amerikan Kanadalı psikolog Mary Ainsworth, bebeklerin bakıcılarıyla geliştirdiği bağı inceleyen bir çalışma gerçekleştirmişti.
Araştırmacılar, Ainsworth’un çalışmasını evcil köpeklere de uygulamış ve bu süreçte köpeklerin sahipleri ve yabancılar karşısında nasıl davrandığını incelemişlerdir. Gerken, bu incelemelerin sonuçlarının köpeklerin sahiplerini tanıdığını ve onlarla buluştuğunda farklı tepkiler verdiğini gösterdiğini ifade ediyor; örneğin, burunla itme ya da hızlı hareket etme gibi davranışlar, insan ilişkilerindeki olumlu etkileşimleri yansıtıyor.
KÖPEKLERİN HAFIZASI NASIL ÇALIŞIR?
Köpeklerin kısa dönemli hafızası sınırlı olabilir fakat uzun dönemli hafızaları oldukça etkileyicidir. Örneğin, bir köpek, farklı şeyler arasındaki ilişkileri öğrenip bunları hatırlayabilen bir ilişkilendirmeli hafıza sistemine sahiptir. Örneğin, ‘kokunuz oyun zamanı’ şeklinde bir ilişki kurabilir. Ayrıca, belirli olayları yani ‘belli bir yiyeceğin daha önce nerede saklandığı’ gibi anıları da hatırlama yetisine sahiptir.
Köpekler, klasik koşullanma ve edimsel koşullanma süreçleri aracılığıyla iyi ve kötü davranışlar arasında ayrım yapabilirler. Örneğin, bir tasmanın sesi yürüyüş zamanı anlamına gelebilir ya da anahtar sesi, sahibinin eve geldiği anlamını taşır. Gerken, köpeğe özgü davranışların ödüllendirilmesi sonucunda, onların bu davranışları tekrarlama eğiliminde olduğunu vurguluyor.
KÖPEKLERİN TEPKİLERİ NASIL İNŞA EDİLİYOR?
Köpekler, insanlara dönük anılarına göre belirli işaretlere cevap verebilirler. Bu işaretler, köpeğin “güvenli liman” olarak gördüğü bir kişiyle buluştuğunda nasıl tepki vereceğini belirler ki bu da duygusal süreçlerin temelini oluşturur.
Emory Üniversitesi’nde görevli sinirbilimci Dr. Gregory Burns, 2012 yılında köpeklerin sahipleriyle buluştuğunda beyinlerinin hangi bölgelerinin aktif olduğunu inceleyen bir araştırma başlattı. National Geographic’in haberine göre, araştırmalar, köpeklerin tanıdıkları kişilerin kokusunu aldıklarında beyinlerindeki ödül merkezinin faaliyete geçtiğini ortaya koymuştur.
Gerken, “Köpeğinizin ilk yaptığı şey sizi koklamak olacaktır,” diyor. Koku duyusu oldukça güçlü olan köpekler, aynı zamanda sahiplerinin seslerini ve belirli kelimeleri de ayırt edebiliyor. Ayrıca, tanıdık ve tanımadık yüzler arasında da belirgin bir ayrım yapabiliyorlar. Bu durum, geçmişte yaşadıkları olumlu deneyimlerle birleşince, heyecan dolu bir karşılama ile sonuçlanıyor.
OKSİTOSİNİN ROLÜ NEDİR?
Bilinen diğer adıyla “aşk hormonu” olan oksitosin, insanlar ve hayvanlar arasında güven ve duygusal bağların oluşmasında önemli bir rol oynamaktadır. Gerken, “Oksitosin beyindeki hipotalamustan salgılanarak kan dolaşımıyla yayılır,” diyor. 2015 yılında yapılan bir çalışmada, köpekle evcil hayvan sahipleri arasındaki göz teması sırasında oksitosin seviyelerinin yükseldiği tespit edilmiştir. Bu göz teması, aynı zamanda ikili ilişkilerde sevgi dolu tepkileri de artırır.
Gerken, “Köpekler bizi gördüğünde heyecanlanıyor, her iki tarafta oksitosin salgılıyor ve pozitif hisler artıyor,” diyor.
KÖPEKLER ZAMANI NE KADAR BİLİYOR?
Köpekler, zamanı insanlar gibi ölçemese de, kendi içsel saatleri ile günlük rutinlerini anlayabiliyorlar. Yapılan araştırmalar, sahipleri uzun bir süre ortalıkta yoksa köpeklerin tepki gösterme eğiliminin arttığını göstermektedir.
Fakat eğer köpeğiniz sizi gördüğünde aşırı heyecanlanıyorsa, bu, ayrılma anksiyetesinin bir belirtisi olabilir. Gerken, “Evde bir webcam kurarak köpeğinizin davranışlarını gözlemleyebilirsiniz,” tavsiyesinde bulunuyor. “Strese işaret eden davranışlar, yani dönme, havlama veya idrar yapma gibi belirtiler var mı diye kontrol edin.” Sonuç olarak, durum, sadece köpeğinizin size karşı duyduğu sevgi ve heyecan ile de ilgili olabilir.
“`
